HPV-vaccinatie als preventiemiddel: wat je moet weten
Het humaan papillomavirus (HPV) is een van de meest voorkomende virussen ter wereld. Bijna iedereen komt er vroeg of laat mee in contact. In de meeste gevallen ruimt het lichaam het virus vanzelf op, zonder dat je daar iets van merkt. Toch kunnen bepaalde HPV-types op langere termijn gezondheidsproblemen veroorzaken, zoals genitale wratten of verschillende vormen van kanker.
HPV-vaccinatie is een krachtig preventiemiddel om die risico’s sterk te verkleinen. Door je te laten vaccineren bescherm je jezelf tegen de meest schadelijke varianten van het virus.
Wat is HPV?
HPV is een verzamelnaam voor meer dan honderd verschillende virusvarianten. Die worden grofweg ingedeeld in laagrisico- en hoogrisicotypes.
Laagrisicotypes veroorzaken vooral genitale wratten. Deze zijn doorgaans onschuldig, maar kunnen wel hinderlijk en besmettelijk zijn.
Hoogrisicotypes kunnen veranderingen in cellen veroorzaken en zich op termijn ontwikkelen tot ernstige aandoeningen, zoals baarmoederhalskanker, anuskanker, peniskanker en keelkanker.
HPV wordt hoofdzakelijk overgedragen via seksueel contact. Omdat een besmetting vaak geen klachten geeft, weten veel mensen niet dat ze het virus bij zich dragen en kunnen ze het onbewust doorgeven.
Hoe werkt HPV-vaccinatie?
Het HPV-vaccin bevat geen levend virus. Het bestaat uit onschadelijke virusachtige deeltjes die het afweersysteem stimuleren om antistoffen aan te maken.
Wanneer je later in contact komt met HPV, herkent je lichaam het virus sneller en kan het onmiddellijk reageren. Zo wordt voorkomen dat het virus zich nestelt en schade aanricht.
Belangrijk om te weten is dat HPV-vaccinatie preventief werkt. Het beschermt tegen toekomstige besmettingen, maar geneest geen bestaande HPV-infectie.
Vaccinatieschema’s
In België wordt voornamelijk het vaccin Gardasil 9 gebruikt. Dit vaccin beschermt tegen negen HPV-types, waaronder de meest voorkomende hoogrisicotypes en de types die genitale wratten veroorzaken.
Bij jongeren tot 15 jaar bestaat het schema meestal uit twee vaccinaties, met een interval van enkele maanden. In deze leeftijd reageert het immuunsysteem bijzonder sterk, waardoor twee dosissen volstaan.
Vanaf 15 jaar en bij volwassenen wordt doorgaans een schema met drie vaccinaties gevolgd, gespreid over ongeveer zes maanden. Dit zorgt voor een langdurige en optimale bescherming.
Effectiviteit van het HPV-vaccin
De werking van het HPV-vaccin is uitgebreid onderzocht en zeer goed onderbouwd. Het vaccin beschermt in hoge mate tegen de HPV-types die verantwoordelijk zijn voor het merendeel van de HPV-gerelateerde kankers.
In landen waar al jarenlang grootschalig wordt gevaccineerd, ziet men een duidelijke daling van baarmoederhalskanker en genitale wratten. Dat toont aan dat vaccinatie niet alleen individueel beschermt, maar ook een belangrijk effect heeft op de volksgezondheid.
De bescherming is het grootst wanneer vaccinatie gebeurt vóór het eerste seksuele contact, maar ook later kan het vaccin nog waardevol zijn.
Voor wie is HPV-vaccinatie zinvol?
In België wordt HPV-vaccinatie aangeboden aan jongeren via de schoolgezondheidsdiensten en het vaccinatiebeleid van de gemeenschappen. Zowel meisjes als jongens komen hiervoor in aanmerking, omdat HPV iedereen kan treffen.
Ook jongvolwassenen die niet gevaccineerd zijn op jongere leeftijd, kunnen zich nog laten vaccineren. Tot ongeveer 26 jaar is de bescherming vaak nog zeer effectief, omdat de meeste mensen nog niet met alle HPV-types in contact zijn geweest.
Voor volwassenen ouder dan 26 jaar kan vaccinatie eveneens zinvol zijn. Hoewel de bescherming minder volledig kan zijn, biedt het vaccin nog steeds bescherming tegen HPV-types waarmee je mogelijk nog geen besmetting hebt doorgemaakt. Overleg hierover kan met je huisarts of gynaecoloog.
Waarom vaccinatie ook belangrijk is voor jongens
HPV wordt vaak in verband gebracht met baarmoederhalskanker, maar het virus kan ook bij mannen ernstige gevolgen hebben. HPV kan leiden tot peniskanker, anuskanker en keelkanker. Bovendien kunnen mannen het virus doorgeven aan hun partners.
Door zowel jongens als meisjes te vaccineren, wordt niet alleen de individuele bescherming vergroot, maar ook de circulatie van het virus in de samenleving verminderd.
